Postaci historyczne

Zdaje się, że najwięcej postaci historycznych znajdziemy w szeregach gogatsu ningyō, ale nie tylko. Oto przykłady:

1. Jimmu (660 r. p.n.e. – 585 r. p.n.e.) – daty życia tej postaci oczywiście są tylko legendarne, podobnie jak ona sama. Jimmu miał być pierwszym cesarzem Japonii, potomkiem samej bogini słońca, Amaterasu, który został zesłany na ziemię, by tam założyć swój kraj. Przedstawiany jest najczęściej jako majestatyczny brodacz, jego atrybutami są:

  • kostur z siedzącym na szczycie ptakiem (jest to kruk Yatagarasu, który wskazywał cesarzowi drogę)
  • kołczan, łuk i strzały
  • regalia cesarskie, szczególnie klejnoty magatama (zawieszone na sznurze, o kształcie przecinków), miecz oraz ośmioboczne zwierciadło
  • odzież w dawnym stylu: grube, skórzane buty, szerokie spodnie i długa tunika. Bywa też przedstawiany w zbroi, ale raczej rzadko
  • długie włosy czesane z przedziałkiem i upięte w dwa koki na szczycie lub po bokach głowy
  • najczęściej przedstawiany jest samotnie, ale bywa też aranżowany ze swym towarzyszem, Michi-no Omi-no Mikoto.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[zdjęcie: lalki z mojej kolekcji, okres Taishō (1912-1926)]

2. Jingū Kōgō (169-269) – do XIX wieku widniała w wykazie cesarzy Japonii jako pierwsza kobieta rządząca krajem, ale obecnie jest uznawana za regentkę (pomijając fakt, że to postać legendarna). Była żoną cesarza Chūaia i szamanką; pewnego dnia przemówili do niej bogowie, nakazując Japonii podbić kraj za morzem (Koreę). Chūai stwierdził, że on tam za morzem żadnego lądu nie widzi i za to niedowiarstwo bogowie na miejscu go zabili. Jingū miała więcej rozsądku i skwapliwie przygotowała wyprawę wojenną. Nie napotkała po drodze większych przeszkód – według mitów Koreańczycy mieli na sam widok japońskiej floty paść na kolana i oddać się w niewolę najeźdźcom. Schody zaczęły się po powrocie: Jingū wyruszając była brzemienna (nie chcąc urodzić na obcej ziemi, wsadziła sobie kamień w lędźwie i wstrzymała rozwiązanie na 3 lata), a jej starsi synowie nieszczególnie cieszyli się z narodzin konkurenta do władzy. Uknuli więc spisek, ale wierny sługa Jingū, Takenouchi-no Sukune, przechytrzył ich i zapewnił sukcesję małemu Ōjinowi. Jingū bywa przedstawiana samotnie albo w jego towarzystwie, często z małym Ōjinem na ręku. To jedyna kobieta wyobrażana przez gogatsu ningyō; ma dość złożoną symbolikę:

  • sama Jingū rzecz jasna symbolizuje waleczność i powodzenie militarne
  • może być odczytywana jako symbol nacjonalistyczny (mit o podbiciu Korei był promowany w Japonii okresu wojennego jako argument za tym, że aneksja tego kraju w 1910 roku była tylko „wzięciem tego, co swoje”)
  • Takenouchi-no Sukune symbolizuje dobrego opiekuna i mądrego doradcę. Według mitów miał dożyć 280 lat, służąc i doradzając kolejno 5 cesarzom
  • Ōjin został po śmierci deifikowany jako bóg wojny, Hachiman, więc postać ta (choć w przedstawieniach z matką dość nikczemnych rozmiarów) ma symbolikę militarną

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[zdjęcie: lalka z mojej kolekcji, okres Taishō (1912-1926)]

3. Sugawara-no Michizane (845-903) – polityk i uczony okresu Heian, czyli złotych czasów arystokracji dworskiej. W tym czasie ścisłe otoczenie cesarza tworzyli przedstawiciele wybranych rodzin – mimo to Michizane,  choć nie należał do żadnej z nich, udało się zdobyć wysoką pozycję i zaufanie cesarza. I przysporzyć sobie wrogów, rzecz jasna. Ci uknuli spisek, wskutek którego Michizane został oskarżony o zdradę i wygnany na Kiusiu, gdzie zmarł ze zgryzoty. Po jego śmierci stolicę zaczęły nawiedzać kataklizmy, co zinterpretowano jako znak, że niesłusznie ukarany Michizane powrócił jako duch. Próbowano jakoś go przebłagać, ale pomogło dopiero deifikowanie go – odtąd stał się Tenjinem, bogiem nauki.

Lalka przedstawiająca Tenjina bywa wykorzystywana jako gogatsu ningyō, symbolizując życzenia pomyślności w nauce. Ponieważ ma ona postać arystokraty w szatach dworskich i w otoczeniu kwitnących drzewek (w nawiązaniu do legendy, że miał ukochane drzewo śliwy, które tak za nim tęskniło, że samo przyfrunęło za nim na Kiusiu), bywa mylony z hina ningyō, konkretnie z „cesarzem”, obina. Po czym ich odróżnić? Przede wszystkim Tenjin często przedstawiany jest z brodą, a obina – bez. Ten pierwszy też zazwyczaj ma rozłożone szeroko, a nawet wygięte ku górze rękawy. Częściej jednak niż lalka kostiumowa (gogatsu, ishō, kimekomi), postać Michizane bywa wykorzystywana w lalkach glinianych, stanowiąc popularną pamiątkę z głównej świątyni poświęconej Tenjinowi – Dazaifu Tenman-gū na Kiusiu.

 

 

 

 

 

 

[zdjęcie: lalka dawniej z mojej kolekcji, ale potem sprzedana]

4. Minamoto-no Yoshiie (1039–1106) – wybitny wojownik i dowódca, a przy tym i człowiek kultury. Brał udział w licznych kampaniach wojennych, w których męstwo i roztropność zaskarbiły mu przydomek Hachiman-tarō, czyli „Syn [boga wojny] Hachimana”; przyczynił się do wzmocnienia pozycji swojego rodu na ówczesnej arenie militarnej i politycznej. Postać Yoshiie stanowi ikonicznego samuraja – walecznego, roztropnego i świetnie wykształconego. W lalkach mało popularny, ale sporadycznie się zdarza.

 

 

 

 

 

 

 

 

[zdjęcie: lalka z lat 30. XX wieku. Źródło: ebay]

5. Toyotomi Hideyoshi (1537–1659) – bardzo ciekawa i niezwykle charyzmatyczna postać, barwny przykład powiedzenia „od zera do bohatera”. Urodził się jako syn chłopa, jako nastolatek zaciągnął się do wojska, gdzie jego talent militarny dostrzegł Oda Nobunaga, pierwszy z trzech zjednoczycieli pogrążonej w wojnie domowej Japonii. Toyotomi stał się drugim z nich. Po śmierci Nobunagi sukcesywnie podbijał kolejne prowincje, w międzyczasie zyskał tytuł kampaku (regenta przy cesarzu – najwyższy tytuł, jaki mógł uzyskać potomek chłopa), aż wreszcie większość kraju znalazła się pod jego kontrolą. Potem niestety nabrał ochoty na podbój Korei, co mu wybitnie nie poszło; zmarł w tym samym roku, kiedy klęskę poniosła jego druga kampania koreańska. Zostawił po sobie jednego małoletniego syna, którego w 1615 roku w bitwie pod Osaką usunął trzeci zjednoczyciel Japonii, Ieyasu Tokugawa.

Identyfikacja lalki przedstawiającej tę postać niestety nie zawsze jest łatwa. Łatwa jest wtedy, kiedy przedstawia ona Hideyoshiego w zbroi, z charakterystycznym hełmem z rozchodzącymi się promieniami słońca (jak poniżej) lub gdzieś znajduje się mon (rodowy herb) Hideyoshiego (goshichi-no kiri – paulownia z kwiatami w układzie 5-7-5), ewentualnie jeśli ma na głowie złotą ceremonialną czapkę dworską z dwoma uszami (koburi, symbol jego tytułu kampaku). Identyfikację ułatwia też… druga postać, ponieważ Hideyoshi bywa przedstawiany z jednym ze swoich bardziej charyzmatycznych dowódców, Katō Kiyomasą (patrz niżej), którego znacznie łatwiej rozpoznać.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[źródło zdjęcia: Yahoo.jp]

6. Katō Kiyomasa (1561-1611) – był dalekim krewnym Hideyoshiego. Podobnie jak Toyotomi jako 15-latek wstąpił na służbę do Nobunagi, tak 15-letni Kiyomasa dołączył do armii Hideyoshiego i szybko zabłysnął jako wojownik i strateg. Był jednym z głównodowodzących w nieszczęsnej kampanii koreańskiej Hideyoshiego – i w porównaniu z ogólnym wynikiem przedsięwzięcia stosunkowo skutecznym. Wieść niesie, że w czasie kampanii dla rozrywki polował na tygrysy – stąd lalki przedstawiające tę postać często mają jakiś tygrysi element na sobie – skórę tygrysa, wizerunek tego zwierzęcia na zbroi itd. (poza tym dziecięce imię Kiyomasy brzmiało Toranosuke, gdzie tora oznacza tygrysa). Bardzo charakterystyczny jest też hełm – wysoki, z okręgiem lub okręgiem ujętym w półksiężyc, zwrócony rogami do góry oraz… srogi wyraz twarzy, ponieważ wojownik ten był raczej antypatycznym człowiekiem. Postać też miewa w ręce jūmonji yari – włócznię z potrójnym ostrzem. Jako gogatsu ningyō postać Katō Kiyomasy symbolizuje odwagę i waleczność.

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz