Symbolika elementów

Symbolika elementów lalek – stroju, akcesoriów, motywów zdobniczych – może mieć równe znaczenie, co symbolika samych lalek. Oto kilka przykładów:

Ważki

Chociaż ważka to po japońsku tonbo, to mówi się na nią także katsumushi, czyli dosłownie „owad zwycięstwa”, co bardzo pasuje do motywu wojownika – stąd jest to motyw zdobniczy pojawiający się na strojach gogatsu ningyō.

symbolika elementów lalek - katsumushi

 

 

 

 

 

 

[źródło zdjęcia: Ohashi Ippō]

 

Takarabune – „statek skarbów”

Nietrudno się domyślić, że symbolizuje bogactwo. Jeśli dawano komuś lalkę w postaci dziecka bawiącego się zabawkowym takarabune, oznaczało to życzenia powodzenia finansowego, ale niekoniecznie tylko takiego – takarabune to także symbol Siedmiorga Bóstw Szczęścia (patrz Tematyka -> Kultura Japonii), a więc może oznaczać ogólne życzenia pomyślności.

symbolika elementów lalek - takarabune

 

 

 

 

 

 

 

[źródło zdjęcia: Yahoo Japan]

 

Uchide-no kozuchi – magiczny tłuczek

Przedmiot ten pojawia się w kilku japońskich baśniach. Jest to tłuczek, którym wystarczy potrząsnąć (lub uderzyć o ziemię) i powiedzieć życzenie, aby wypadły z niego potrzebne nam przedmioty. Pojawia się m.in. w jednej z wersji baśni o Momotarō, dzielnym chłopcu, który wyruszył na podbój wyspy, gdzie mieszkały demony od lat gnębiące ludność Japonii. Magiczny tłuczek był jednym z łupów odebranych pokonanym potworom. Wspomina o nim także baśń o Issun-bōshim, chłopcu o wzroście 1 sun (ok. 3 cm), który pewnego razu obronił przed demonami swoją panią, szlachetnie urodzoną damę. Demony uciekając zgubiły właśnie tłuczek, a dzielny maluch zażyczył sobie od niego normalnego wzrostu. Obie baśnie są opisane na podstronie Tematyka -> Baśnie japońskie).

Istnieje też mniej znana baśń zatytułowana po prostu „Magiczny tłuczek” i opowiada ona o pewnym poczciwym biedaku, który pewnego razu zasypia na łące i budzi się w momencie, gdy wkoło zaczynają pląsać dzieci leśnych duszków – wyciągają spod kamienia ów tłuczek i wypowiadają życzenia. Kiedy duszki znikają, biedak zabiera tłuczek i dzięki niemu szybko kończy z nędzą. Niestety jego zawistny brat, choć zamożny, także pragnie nadprzyrodzonego szczęścia i idzie w to samo miejsce – zostaje jednak oskarżony przez leśne duszki o kradzież i okrutnie potraktowany. Słysząc o jego losie, poczciwiec oddaje tłuczek i odtąd obaj żyją spokojnie i uczciwie. Czwartym skojarzeniem z uchide-no kozuchi jest postać Daikoku – jednego z Siedmiorga Bogów Szczęścia, odpowiadającego za dobrobyt materialny. Bóstwo to jest często przedstawiane z takim właśnie tłuczkiem w dłoni.

Lalki, które trzymają w dłoniach tłuczek, mają symbolizować życzenia dostatku.

symbolika elementów lalek - kozuchi symbolika elementów lalek - kozuchi

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[zdjęcia: po lewej gosho ningyō z magicznym tłuczkiem, po prawej – lalka przedstawiająca Daikoku. Źródło zdjęć – Yahoo Japan]

 

Siewka

Ptak ten w Japonii stanowi bardzo ważny symbol: ponieważ wydaje z siebie głos przypominający japońskie słowo „chiyo”, oznaczające „tysiąc lat” (lub „tysiąc pokoleń”, zależnie od kontekstu), już od starożytności był symbolem pomyślności, błogosławieństwa i życzenia długiego życia. Kultura samurajska przejęła od arystokracji dworskiej ten motyw i połączyła go z jeszcze jedną obserwacją z życia: siewki, choć są niewielkie, z determinacją pokonują fale morza w poszukiwaniu pożywienia. Stąd schematyczny rysunek tego ptaka wraz z motywem fali symbolizuje nieugiętość wobec przeszkód, determinację i powodzenie w ich pokonywaniu (cechy pożądane u wojowników). Możemy go napotkać na strojach lalek lub jak w przypadku lalki poniżej np. na sztandarze bliżej nieokreślonego samuraja (to jest lalka typu umanori, czyli po prostu jeździec, nie żadna konkretna osoba) – można się domyślić, że wzmacniają symbolikę samej lalki jako wyrazu życzeń co do przyszłości chłopca, do którego należy.

symbolika - siewka chidori

symbolika - siewka chidori
 

 

 

 

 

 

[na zdjęciu: gogatsu ningyō z mojej kolekcji]

 

Chmury

Nie chodzi tu o jakiekolwiek chmury, tylko stylizowane, spiralnie skręcone obłoczki. Są to tzw. zui un (pomyślne chmury) lub sai un (kolorowe chmury), motyw wywodzący się z kultury chińskiej i symbolizujący pomyślność lub boskie wsparcie. Wywodzi się rzecz jasna z rolnictwa, gdzie pojawienie się chmur na niebie było zapowiedzią deszczu, często bardzo wyczekiwanego i niezbędnego dla obfitych plonów.

 

 

 

 

 

 

[na zdjęciu: sai un na spodniach gogatsu ningyō z mojej kolekcji]

 

Itomaki

Itomaki to szpula do nawijania jedwabnych nici. Jeśli nawija się na nią ufarbowane włókna, tworzy piękne wzory. Jest popularnym motywem zdobniczym np. na kimonach, ponieważ wiąże się tematycznie z jedwabiem, z którego były wykonywane. Z jednej strony w dawnej Japonii itomaki było przedmiotem codziennego użytku, z drugiej, jako przedmiot związany z tkactwem, szczególnie silnie kojarzył się ze świętem Tanabata (obchodzonym 7. dnia 7. miesiąca księżycowego), zwanym też świętem Tkaczki i Wolarza.

Itomaki w rękach lalki wskazuje albo na jej sezonowość (reprezentuje ona wówczas lipiec), albo jej związek z tkactwem. Generalnie w dawnej Japonii każda młoda dziewczyna musiała umieć szyć czy tkać; było to oznaką jej odpowiedniego wykształcenia (przygotowania do małżeństwa). Itomaki w rękach młodej dziewczyny jest więc tym samym, czym dla Europejczyków był tamborek – oznaką odpowiednich zainteresowań i talentów panny na wydaniu.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

[zdjęcie – ishō ningyō przedstawiająca dziewczynę z itomaki. Źródło: Yahoo Japan]

chmuryZapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz

Zapisz